Fillimi | Intervista | Intervista:Standardet e humbura të letrave shqipe

Intervista:Standardet e humbura të letrave shqipe

Madhësia: Decrease font Enlarge font
image

Për Kim Mehmetin, një nga emrat më të njohur të letërsisë shqipe në Maqedoni, gjithçka lidhet me standardet. Nëse flasim për mungesë të veprave të mira, apo për atë çfarë ai e quan "tollovi letrare", nuk mund të pretendojmë të kemi forma të qarta të evoluimit të letërsisë deri në momentin kur nuk ekzistojnë standardet. Ato që ai i quan "Shqipëritë tona", Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, vuajnë ende shkatërrimin e standardeve në të gjitha fushat e jetës, jo vetëm në letërsi. Në këto kushte është arti dhe artisti ai që do të vuajë mungesën e një politike të qartë, apo lënien në harresë. Pak i ashpër në kritikën që i bën kësaj situate, Mehmeti thotë se "një pjesë e raftit të letërsisë shqipe për këtë kohë do të mbetet i zbrazur".

Për Kim Mehmetin, një nga emrat më të njohur të letërsisë shqipe në Maqedoni, gjithçka lidhet me standardet. Nëse flasim për mungesë të veprave të mira, apo për atë çfarë ai e quan "tollovi letrare", nuk mund të pretendojmë të kemi forma të qarta të evoluimit të letërsisë deri në momentin kur nuk ekzistojnë standardet. Ato që ai i quan "Shqipëritë tona", Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, vuajnë ende shkatërrimin e standardeve në të gjitha fushat e jetës, jo vetëm në letërsi. Në këto kushte është arti dhe artisti ai që do të vuajë mungesën e një politike të qartë, apo lënien në harresë. Pak i ashpër në kritikën që i bën kësaj situate, Mehmeti thotë se "një pjesë e raftit të letërsisë shqipe për këtë kohë do të mbetet i zbrazur".




Si do ta komentonit ecurinë në letërsinë shqipe këto vite?


Letërsia shqipe e këtyre viteve demokratike, në një farë mënyre është varrosur nën zhurmën e politikës së ditës, duke u bërë viktimë e të gjitha rrjedhave politike, të cilat nëse i shihnim në thelb më shumë kanë elementë jo të një bashkimi të botës shqiptare. Mendoj se letërsia shqipe është në kohën kur duhet ta dëshmojë potencën e vet, nuk mund të ekzistojë më si në kohën e soc-realizmit ku fabrikoheshin shoqatat e shkrimtarëve, ku fabrikoheshin edhe krijues. Ka ndryshuar mënyra e të menduarit e të sjellurit të shkrimtarëve. Kjo kohë në një farë mënyre e sjell atë shfryrje të një potenciali, nga krijues që gjatë kohës së monizmit ishin të ndrydhur apo të kapur në kthetrat ideologjike. Tani ekziston një tollovi totale, nuk ekzistojnë standarde. Si në çdo gjë tjetër edhe në letërsi mendoj se janë mungesa e standardeve ato që kanë shkatërruar çdo gjë. I shkatërruan standardet politike, ato shoqërore, por edhe standardet krijuese të artit, prandaj ndodh që sot mjafton të kesh njëmijë euro për të nxjerrë një libër, mjafton të kemi dy miq që na shkruajnë recensione dhe të botojmë një libër. Filtri nuk ekziston. Por mendoj se pas kësaj shtrydhjeje do të bëhej edhe radhitja e artit, pasi nuk ka si të ndodhë ndryshe. Piramida e artit nuk mund të bëhet artificialisht. Janë ndërtuar piramida të tilla të artit të rrejshëm, por do të mbeten të tilla.


Duket se tashmë nuk ka më emra krijuesish të rinj, të cilët të dominojnë mbi jetën shoqërore apo në letërsi?


Për sa i përket krijimtarisë letrare, kjo kohë është ura që bashkon dy brigjet. Atë bregun që bëhet letërsi në kohën ideologjike dhe këtë bregun tjetër që ka të bëjë me një atmosferë tjetër. Pasi arti gjithnjë është art dhe ai krijohet njësoj, ai është çështje individuale. Sigurisht që rrethanat shoqërore ndikojnë, por ato nuk janë vendimtare. Vendimtare është atelieja e punës e artistit dhe në këtë kontekst, në kohën e kaluar ekzistonin standarde. Ato që ishin të gabuara, mirëpo tani nuk kemi asnjë standard, apo vlerësues në shtëpitë botuese. Ju i keni shtëpitë botuese të shumta, të mos bëj mëkat të them se kjo gjendje është te të gjitha, por ekziston. Motoja për të botuar një libër sot është te paratë jo te vlera e tij. Nga ky kontekst, ndoshta kjo zhurmë e politikës së ditës ndikoi që në një farë mënyre artisti të jetë i humbur. Ju duhet ta dini se në këto rrethana në të gjithë "Shqipëritë tona, artisti është raca më e rrezikuar për ekzistencë. Askush sot nuk mund të mbijetojë duke u marrë me krijimtari përsos dy tre vetave. Askush nga artistët nuk mund të mbijetojë me krijimtari, në një farë mënyre, artisti duhet të bëhet biznesmen që të mund të ekzistojë. Kjo është dilema dhe vuajtja e artistit në kohërat e sotme.


Çfarë solli liria në letërsi gjatë këtyre viteve. A e kompensoi ajo mungesën e gjatë para viteve ‘90-të?


Eshtë një pyetje interesante, pasi në pjesën më të madhe të rasteve termi liri keqinterpretohet. Liria nuk do të thotë anarki, liria nuk do të thotë kaos, liria nuk do të thotë që çdo njeri mund të bëjë çfarë do. Liria është përgjegjësia më e madhe e njeriut. Më i robëruar ndihet njeriu që është plotësisht i lirë, që i lejohet çdo gjë, pasi ai duhet të kujdesemi se liria jonë çfarë i sjell tjetrit dhe mendoj se në botën shqiptare jemi të bufatur ende nga ajo kohë kur nuk kishim liri as për të marrë frymë e jo më të mendojmë. Ne filluam të mendojmë në mënyrë perverse, një mënyrë që si lejohet krijuesit, ne u bëmë një racë mishngrënëse që më mirë ndihet kur ia ha kokën tjetrit. Pse ndodh kjo. Ndoshta ndodh prej faktit se ne nuk jemi rritur natyrshëm, në një ambient të vetëm. Nëse krijuesit më të motivuar kanë qenë kur kanë pasur shtrëngesa se ato i kanë motivuar të krijojnë një botë të dytë të vetën. Ndoshta sot është problem fakti që krijuesi nuk e gjen vetveten, nuk vë kontakt me vetveten, në këtë ambient ku vlerësues apo kritikë bëhen njerëz vetëm gjatë ditës. Te ne ndodh absurdi që kritikët janë njerëz që librin e vetëm që kanë lexuar janë menytë nëpër kafene, mirëpo të gjithë janë bërë kritikë e krijues. Në një shoqëri ku nuk ekzistojnë standarde ju nuk mund të kërkoni. Në atë shoqëri jo se nuk ekzistojnë vlera, por ato nuk dinë të identifikohen. Ju e dinin që më zhurmaxhinjtë janë këngëtarët që s‘kanë zë për këngë. Ata e ndiejnë se vetëm zhurma mund t‘i mbajë. Kjo nuk do të thotë se krijuesi nuk di ta përdorë lirinë, por kjo liri e jona është pak perverse, pa rregull, kjo, sipas meje, është ajo që e pengon artin shqiptar që ai të ndihet si mes një potence pa kushte që të manifestohet. Me vjen keq që tregohem kaq i vrazhdë, por në këtë kohë ka humbur dhe kënaqësia që të botosh një libër dhe kjo është vërtet tragjike.



Nëse i hedh një sy letërsisë sonë këto kohë, sa bashkëkohore është ajo?


Mendoj se arti është bashkëkohor aq sa jemi edhe ne të tillë. Eshtë jeta jonë ajo që në një farë mënyre pasqyrohet në art dhe letërsia ecën me atë çfarë ndodh me ne. Gjithçka është në varësi të rrethanave ku ekzistojmë. Arti nuk mund të jetë modë. Nuk mund të shkruhet me idenë se "kështu shkruhet në Evropë". Unë e di se cili art pëlqehet tashmë në botë, por unë nuk mund të ulem dhe të shkruaj pikërisht se kjo prozë pëlqehet në botë. Bashkëkohësinë e një vepre e përcakton shkrimtari dhe koha kur bëhet. Tjetër është si drejtim i krijuesit, të cilët kultivohen në këtë botë. Ne mbjellim atë që frytet do t‘i gjykojë e ardhmja. Ky është arti, teorinë e së cilës ne nuk mund ta ndryshojmë dot. Ajo që mundon gjithnjë artistët është në atë çfarë ata prodhojnë sa mund të përballet me të sotmen e jo më me të nesërmen. Ne jemi në nivel me krijimtarinë bashkëkohore aq sa do të bëjmë më pas vlerësimin se çfarë do të mbetet në bibliotekën tonë nacionale. Dhe ato do të jenë vlerat e vërteta të kësaj kohe.


E çfarë mund të vendosim deri tani në atë bibliotekë?


Nga kjo kohë mendoj se do të mbetet një raft i zbrazur. Kosova lindi një gjeneratë të lotderdhjeve, prej ‘81-shit, të cilët u burrëruan kur nisi lufta, të cilët tharmin krijues duhet ta krijonin kur erdhën të huajt, kur Kosova u bë vendi i mirë për refugjatët perëndimorë. Kështu, Kosova i humbi dy gjenerata krijuesish, Shqipëria gjithashtu rriti një gjeneratë që shijoi helmin e qumështit të kooperativës, që u burrëruan të vetëdijshëm për vetveten në ‘97-ën, kur shqiptarët vranë Shqipërinë, që duhet ta nisnin krijimtarinë e vet në kohën kur këtu thjesht ekziston vetëm lufta e jovlerës. Kështu, në një farë mënyre, shqiptarët flijuan nga dy-tri gjenerata të krijuesve të vet. Shpesh e them se kur është në pyetje arti, te ne tragjedia, humbja është e plotë, ajo s‘mund të jetë më e madhe. Kush e përkrah sot një krijues të ri? Askush. E vetmja gjë që i ofrohet atij është të bëhet opinionit në një televizion ku u ofrohen para dhe kushte më të mira dhe ai aty zhduket. Artisti është njeri si të gjithë njerëzit e tjerë, edhe ai ka momente kur ka dëshirë të jetojë mirë. Kështu, pra në Kosovë ndodhi e njëjta gjë, lufta, një gjeneratë që mësonte nëpër bodrume, pushteti serb që e ndiqte dhe ndofta është një fenomen i çuditshëm që ne nuk kemi gjeneratë të re, apo ndoshta numër të mjaftueshëm. Kështu, mendoj se me letërsinë shqiptare do të ndodhë që një pjesë e raftit të kësaj kohe do të mbetet bosh.



Për sa i përket kritikës, si e shihni atë këto vite?


Edhe kjo lidhet me atë çfarë thashë në fillim. Kur shkatërrohen standardet nuk ka kush të na kritikojë. Jo rastësisht në të gjithë "Shqipëritë" tona njerëzit merren me politikë. Kjo, pasi aty nuk nevojitet të kesh ndonjë aparaturë, por thjesht të rreshtohesh diku. Nëse e vëreni, diçka e ngjashme nisi edhe në letërsi, edhe në art. Kështu, edhe ne jemi ndarë në principata letrare. Kështu, edhe ne na pëlqen mbyllja, pasi duket sikur jetojmë më mirë me veten. Ndërsa shoh mënyrën sesi është situata letrare në Tiranë, Prishtinë, Tetovë, më duket se ne të Maqedonisë vazhdojmë të mbetemi një provincë kulturore, që vuajmë nga mendjemadhësia e Tiranës dhe kokëfortësia e Prishtinës. Por e gjithë kjo situatë lidhet me standardet, pasi nuk kemi sistem të organizuar të vlerave. Kështu, kritik te ne mund të bëhet çdokush. Normalisht, çdo lexues mund të japë një mendim për vlerat, por jo çdo lexues mund të jetë kritik në profesion, pasi kritika kërkon një tjetër këndvështrim për veprën letrare.

 

Komente (0 dërguar):

Dërgoni komentin comment

Shkruani kodin e fotos:

  • email Email mikut
  • print Verzioni print
  • Plain text Tekst i thjeshtë
Tag
Ska asnjë tag
Votoni këtë tekst
1.00
Tjera nga Intervista
Previous
image
Intervista/ Kim Mehmeti patriot, nacionalist apo kozmopolit?
Intervista “START 19+1” - Nga: Artan Dokuzi / Eno Shkëmbi Në intervistën “Start 19+1” vjen Kim Mehmeti, publicisti dhe shkrimtari i njohur shqiptar nga Maqedonia. E ...
image
"Shqipëritë" e Kim Mehmetit
I njohur si një njeri që nuk ka qime në gjuhë, Kim Mehmeti ka nisur të quajë Shqipërinë, Kosovën e Maqedoninë në një emër “Shqipëritë ...
image
Kim Mehmeti: Na shpallin "masha" të Cërvenkovskit, ata që janë dorë e zgjatur e Gruevskit!
Kim Mehmeti, shkrimtari shqiptar nga Maqedonia në një intervistë ekskluzive për shqiptarja.com, jep një panoramë sipas mendimit të tij për shqiptarët e Maqedonisë, Shqipërisë, Kosovës, ...
image
Kim Mehmeti: Të gjithë ne jemi “kriminelë kujdestarë”!
Kështu siç sillet policia, çdo shtëpi tonën mund ta shpall “çerdhe terroriste islamike”, e të sjell aty dëshmitë që i mungojnë për të na shpallur ...
image
Kim Mehmeti: Qeveria e Gruevskit është "Qeveri fashizoide"
  Analisti dhe publicisti  Kim Mehmeti në intervistën dhënë për Lajm Kosovë, në lidhje me incidentet e fundit në Maqedoni ka fajësuar shërbimin sekret serb që ...
image
Kim Mehmeti: Nëse vazhdon kësaj rruge Maqedonia do të zhbëhet
Përndryshe, këtë shtet asgjë nuk do mund ta shpëtojë. Jo pse nga dita në ditë shtohet frustrimi i shqiptarëve të këtushëm, por ngaqë nga dita në ditë rritet numri i maqedonasve që mendojnë se forca e tyre është proporcionale me lartësinë e përmendoret që ua ndërton qeveria e Gruevskit, i cili assesi ta lexojë drejtë heshtjen e sotme të shqiptarëve të këtushëm, heshtje që nuk është e barabartë me dëgjueshmërinë e shqiptarëve që i ka në qeveri, thotë Kim Mehmeti. Më poshtë e keni intervistën e plotë të shkrimtarit dhe publicistit të njohur shqiptarë Kim Mehmeti....
image
Marrëdhëniet ndëretnike - problem madhor
Problemi më madhor i Maqedonisë janë marrëdhëniet ndëretnike… Maqedonia ndërtohet sipas formulave të ish-Jugosllavisë, ku kemi marrëdhënie të mira mes elitave politike multi-etnike, mirëpo poshtë ...
image
Kim Mehmeti: Fëmijëria ime si “katundar” përballë zorraxhinjve të Shkupit
Njeriu vetëm si i mitur e sheh botën dhe e përjeton atë të atillë siç është. Më vonë, çdo gjë nga pakë është manipulim, përshtatje, çdo gjë është nga pakë orvatje të jesh i pranuar nga të tjerët, të jesh i tillë siç duan të të shohin ata që të duan, e jo ai që je. Duke qenë fëmijëria forma më burimore e përjetimit të jetës, duke qenë fëmijëria përjetimi më njerëzorë i kësaj bote, ajo mbetet edhe pjesa më e freskët, më e vlefshme e jetës sonë, e të cilën gjithmonë e kujtojmë me mall dhe duam t’i rikthehemi, gjë që është e pamundur.... Kim Mehmeti, ka këtë koncept për fëmijërinë në përgjithësi...Por ditët e fëmijërisë së tij janë mjaft të veçanta, përjetimet po ashtu. Edhe kjo intervistë e ciklit të gjatë me rrëfime shkrimtarësh nga fëmijëria e tyre...është një intervistë e rrallë, jo aq për faktet, sa për këndvështrimet interesante dhe stilin e rrallë të të rrëfyerit. Le ta ndjekim... ...
image
Po të mos isha shkrimtar, do të isha i pasur!
  Prej sot gazeta “Lajm” do të fillojë rubrikën e rregullt “Çka do të isha, po të mos isha...”. Personalitete të njohura të jetës politike, kulturore, ...
image
Kim Mehmeti: Si e mbaj mend Shqipërinë e vitit 1991 dhe pse m'u dhimbs më 1997
Intervistoi gazetarja Fatmira Nikolli Kimi na rrëfehet ngadalë. Ka një botë të tërë në vetvete e kujtime pa fund. Nis të kujtohet për fëmijërinë kur kënaqej ...
image
Pushteti sillet si vjedhësi që bërtet: kapeni hajdutin!
“Politikani që vlerë dhe forcë të vetmen ka emblemën partiake dhe atë të institucionit që drejton, i ngjanë derrit që majmet në baltën e ngrohtë politike, e ku ushqehet me krimbat e shtetit që kalbet. Qeveria e Gruevskit është e përbërë nga qeveritarë shqiptarë e maqedonas, shumica e të cilëve vështirë se kanë guxuar të ëndërrojnë ndonjëherë se do bëhen plak katundi, e jo më drejtues shteti”, thotë shkrimtari Kim Mehmeti në një intervistë ekskluzive për gazetën “Koha e Re”...
image
Viti 2011 për shqiptarët do të jetë më i keq se viti 2010
Edhe gjatë vitit 2010 Kim Mehmeti me kolumnat e tij të rregullta u veçua ndër kronikët më të mirë të aktualitetit shqiptar jo vetëm në Maqedoni por edhe në rajon. Prandaj mendojmë se kemi bërë zgjedhjen e qëlluar të personit i cili në fund të vitit 2010 mund të flasë për atë se çka mund të na presë vitin e ardhshëm....
image
Mirupafshim deri në provokimin e radhës...
Më ndihmon intuitae shkrimtarit dhe nuk dua të merrem me komentimin e asaj që ndodh. Dua të paralajmëroj atë që do të ndodhë". Me këto fjalë shprehet shkrimtari Kim Mehmeti për publicistikën e përmbledhur në librin e tij "Farë e bimës së keqe", promovuar dje në Tiranë e botuar nga "Toena". Në këtë intervistë, përveç një përshkrimi të veprës, autori i një sërë librash flet edhe për problemet që shqetësojnë shqiptarët në shtetin fqinj, por tregon edhe për karakterin "profetik" të shkrimeve të tij. Si një zë që del hapur kundër ofendimit të shqiptarëve, Mehmeti tregon pozicionin e vet edhe si shkrimtar që shkruan edhe në shqip, edhe në maqedonisht, shpreh lodhjen që ndjejnë qytetarët në pritje që maqedonasit të sqarojnë dilemat e tyre. Teksa komenton lëvizjet politike, sipas tij të gabuara të partisë shqiptare në Maqedoni, BDI, për sa i përket "Enciklopedisë filmike" të sapobotuar dhe cilësimit në të të Bekim Fehmiut si maqedonas, Mehmeti thotë se "një popull që vjedh, është i mjerë".....
image
Kim Mehmeti: Maqedonia po na shpall luftë hapur
Në enciklopedinë maqedonase thuhet se shqiptarët janë ardhacakë dhe si të tillë, ne duhet të çlirohemi nga ata. Ky botim fton në luftë. Duhet t'iu djegësh akademinë, duhet t'u thuash të mos luajnë me zjarr, se do të digjen. Ata po na provokojnë, dhe kjo do të thotë që na konsiderojnë si armiq, dhe ne duhet të sillemi si armiq. Në mos tjetër, iu duhet treguar vendi". ...
image
Kim Mehmeti: Nuk na ndodh asgjë e pamerituar
Kim Mehmeti është nga ata intelektualë shqiptarë që interesat kombëtare i artikulon me ndjeshmëri jo nacionale, por me shprehitë e familjes së tij, gjuhës dhe kulturës. Sa për Ballkanin, pse ai është sot temë ekzotike për intelektualët e tjerë dhe për atë vetë, si dhe një “Piter Pan i vështirë” për evropianët një ditë më parë në festivalin ndërkombëtar të poezisë, Mehmeti zbulon jo vetëm kompleksin e sotëm për këtë temë, por dhe prirjet për ta çmitizuar këtë debat. Ekskluzivisht për “standard”, Kim Mehmeti rrëfen pse duhet të kemi jetë të brendshme kombëtare, sidomos kulturore. ...
Next